Doğum Sırası ve Kişilik

 

Aile içindeki doğum sırasının kişiliğimizin şekillenmesi üzerindeki etkisini araştıran bilim insanlarının başında Avusturalyalı psikiyatrist Alfred Adler gelir. Aynı zamanda, Bireysel Psikolojinin de kurucusu olan Adler’in yaklaşımı, bireylerin aile içindeki konumuna önem veren ve kardeşler arası etkileşime vurgu yapan psikolojik bir kuramdır. Adler, kişilik özellikleri ile psikolojik doğum sırası arasındaki korelasyonu bir hayli önemsemiştir ve bununla alakalı birçok çalışma yapmıştır. Çocuğun, hem aile içindeki yeri hem de diğer kardeşleriyle arasındaki iletişimin farklılıklarına dayanarak kişilik özellikleri geliştirdiğini öne sürmüştür. Genel olarak “gerçek doğum sırası” bir ailedeki çocukların kronolojik olarak dünyaya geliş sırasıdır. Ancak, ailedeki her çocuk farklı bir aile dinamiği ile karşılaşmakta, buna bağlı olarak kendisini aile içi etkileşimde algılayışı ve konumlandırdığı yeri farklılaşmaktadır. Bireysel Psikoloji yaklaşımına göre bu durum “psikolojik doğum sırasının” varlığını ortaya koymaktadır. Diğer bir ifadeyle, bir kişinin kardeşler dizisi içindeki yeri onun gerçek doğum sırasını verirken, bu dizide kendilerinin yerine ilişkin algıları ve konumlandırmaları psikolojik doğum sırasını gösterir.

Adler’e göre psikolojik doğum sırasının oluşumunda, kardeşler arasındaki yaş farkları, çocuktaki fiziksel veya zihinsel engellilik durumu, bir kardeşin ölümü, cinsiyet farklılıkları, aile yapısında boşanma, üvey kardeş durumu, ebeveynlerin çocuk yetiştirme tarzları ya da örüntüleri gibi bir çok sosyal ve kültürel olgu önemli rol oynar. Örneğin, geniş bir ailede birinci çocuk ile diğerleri arasındaki yaş farkı fazla ise, bu çocuk gerçek doğum sırasına göre en büyük olmasına rağmen, daha çok tek çocuğun karakteristik özelliklerini sergileyebilir veya ilk doğan kardeş cinsiyetinden dolayı bastırılmış ise ikinci çocuk en büyük çocuğun özelliklerini daha fazla alabilir (Carlson, Watts, ve Maniacci, 2006). Kişiliğin şekillenmesinde tek etkenin doğum sırası olmamasına ek olarak, çevresel faktörlerin farklılığı da kişilik oluşumunda büyük rol oynamaktadır.