Uyma Davranışı Nedir?

 

Uyma davranışı, diğerleri de öyle yapıyor diye davranışın aynı şekilde yapılmasına verilen addır. Uyum bir kişinin inanç ve davranışlarını, grup standartlarına göre değiştirme eğilimidir. Grup normlarına uyma, bazen toplumsal uyumu gerçekleştirmek ve toplum içinde kabul görmek için ödenen bir bedeldir. İçsel değildir. Asch’in çubuk deneyi uyma davranışının ölçüldüğü önemli deneylerdendir.

Deneyde tüm katılımcılara bir çift kart gösterilmektedir. Bu kartların birinde biri kısa biri orta ve biri uzun olmak üzere 3 çizgi vardır. Diğer kartta ise tek bir çizgi bulunmaktadır. Deneklere bu karttaki çizginin diğer karttaki çizgilerden hangisine benzediği sorulmuştur. Deneyin amacı, gerçek deneğin davranışlarının diğer deneklerden ne derece etkilendiğini bulmaktı. Araştırmaya katılan katılımcıların %76’sı diğer kişilere uyarak, çizgilerin uzunluğu konusunda yanlış yanıt vermişlerdir. Toplamda 12 etap gerçekleştirilmiştir ve ortalama olarak katılımcıların 1/3’ü diğerlerine uyma davranışı göstermiştir.

Diğer bir önemli uyma deneyi ise Muzafer Sherif tarafından gerçekleştirilmiştir. Sherif çalışmasında otokinetik etki diye bilinen bir görsel algı yanılgısından faydalanmıştır. Tamamen karartırmış bir odada hareketsiz duran bir ışık noktasına bir süre gözümüzü kaydırmadan dikkatle bakarsak ışık aslında yerinde durduğu halde onu hareket ediyormuş gibi görürüz. Sherif bu olgudan faydalanarak bir dizi araştırma yapmıştır. 

Araştırmada birbirlerini hiç tanımayan kişiler kullanılmıştır. Bu kişiler önce teker teker laboratuvara alınmış ve kendilerine bir algı deneyi yapılacağı söylenerek tamamen karartırmış bir odada ufak bir ışık kısa aralıklarla gösterilmiş. Işık her gösterilişinde hangi yönde ve ne kadar hareket ettiği denekten sorulmuş. Denek önce birbirini tutmayan sayılar vermiş fakat zamanla belli bir sayıda karar kılmış. Daha sonra bu kişiler birkaç kişilik guruplar halinde laboratuvara alınmış ve ışığın her gösterilişinde uzunluk yargılarını yüksek sesle yapmaları istenmiş. Birbirinden farklı standartlar geliştirmiş olan kişiler bir araya geldiğinde, bu standartlarından vazgeçerek grup halinde tek bir standart oluşturmuşlardır. Denekler deneyden bir yıl sonra yalnız başlarına deneye tekrar alındıklarında bile bu ortak standardı kullanmaya devam etmişlerdir.